Zapłodnienie in vitro - jak się do niego przygotować i jaki jest jego przebieg krok po kroku?

Zapłodnienie in vitro – jak się do niego przygotować i jaki jest jego przebieg krok po kroku?

Zjawisko niepłodności nasila się od kilkudziesięciu lat, będąc prawdopodobnie naturalną konsekwencją zmian współczesnego świata. W związku z tym stanowi ważny, wieloaspektowy problem wymagający pomocy medycznej.

Niepłodność jest szczególną chorobą, ponieważ dotyka młodych ludzi w okresie ich największej aktywności, wywiera silnie negatywny wpływ na funkcjonowanie rodziny, stan emocjonalny pary, jej funkcjonowanie społeczne i zawodowe.

Metodą o najwyższej skuteczności w leczeniu niepłodności jest procedura zapłodnienia pozaustrojowego.

Zapłodnienie in vitro to procedura medyczna, polegająca na zapłodnieniu komórki jajowej przez plemnik poza żeńskim układem rozrodczym, w warunkach laboratoryjnych. Zgodnie z polskim prawem, z zapłodnienia in vitro mogą korzystać pary heteroseksualne, będące w związku małżeńskim lub nieformalnym. Najważniejszym aktem prawnym regulującym IVF jest Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności.

Jakie są wskazania do leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego?

  • nieodwracalnie uszkodzenie jajowodów
  • brak jajowodów
  • umiarkowana i zaawansowana endometrioza III i IV stopnia
  • poważny męski czynnik niepłodności (ciężka oligoasthenozoospermia lub azoospermia przy zachowanej spermatogenezie)
  • niepłodność niewyjaśnionego pochodzenia
  • nieskuteczne leczenie umiarkowanego czynnika męskiego niepłodności
  • nieskuteczne leczenie endometriozy I i II stopnia
  • nieskuteczne leczenie zaburzeń jajeczkowania
  • odroczona płodność ze wskazań lekarskich (postępujące niszczenie jajników, leczenie uszkadzające jajniki)
  • nosicielstwo zmian genetycznych recesywnych przez obu partnerów powodujących ciężkie, nieodwracalne wady lub choroby u potomstwa
  • nosicielstwo chorób wirusowych u partnera

Zobacz także: Jak powinno przebiegać leczenie niepłodności związanej z endometriozą? 

Zobacz także: Niepłodność męska – jakie mogą być przyczyny obniżenia parametrów nasienia?

Jak przygotować się do procedury zapłodnienia pozaustrojowego?

Zanim zabieg in vitro zostanie przeprowadzony warto przygotować do niego swój organizm. Myśląc o ciąży należy pomyśleć o zdrowym stylu życia, odpowiedniej diecie z dużą zawartością warzyw i owoców, aktywności fizycznej, a także o bardzo ważnej w procesie leczenia niepłodności kondycji psychicznej. Przydatna może okazać się psychoterapia dla par, czy korzystanie z grup wsparcia. Niezwykle ważna jest rozmowa, wsparcie i bliskość partnerów, dzięki której łatwiej będzie przejść przez trudny czas leczenia. 

ETAP PIERWSZY – kwalifikacja do zapłodnienia in vitro

Pierwszym krokiem każdej pary starającej się o ciążę dzięki metodzie zapłodnienia pozaustrojowego jest konsultacja lekarska.

Podczas takiej wizyty lekarz przeprowadza wnikliwy i dokładny wywiad medyczny, analizuje wyniki dotychczas wykonanych badań oraz zleca wykonanie niezbędnej diagnostyki. 

Jakie badania przed przystąpieniem do procedury powinna wykonać kobieta? 

Anty-HIV-1,2, HBsAg, Anty-HBc, Anty-HCV-Ab, VDRL, Grupa Krwi RhD, antygeny układu ABO, Chlamydia trachomatis – PCR wymaz z kanału szyjki macicy, Toksoplazmoza IgG, IgM, Różyczka IgG, IgM, cytologia, biocenoza pochwy 

Jakie badania przed przystąpieniem do procedury powinien wykonać mężczyzna? 

Anty-HIV-1,2, HBsAg, Anty-HBc, Anty-HCV-Ab, VDRL, Grupa Krwi RhD, antygeny układu ABO, Chlamydia trachomatis – PCR z moczu 

Na podstawie wywiadu medycznego oraz wyników wykonanych badań lekarz ustala plan dalszego leczenia.

ETAP DRUGI – stymulacja hormonalna

Przeprowadzenie skutecznej kontrolowanej hiperstymulacji jajników w programie zapłodnienia pozaustrojowego umożliwia uzyskanie wzrastania wielu pęcherzyków jajnikowych i pobrania wielu dojrzałych komórek jajowych. Jest to możliwe dzięki wyłączeniu endogennej funkcji osi podwzgórze-przysadka-jajnik, co uzyskuje się podając leki z grupy analogów agonistycznych lub antagonistycznych GnRH.

Najczęściej stosowane są klasyczne protokoły długie i krótkie z analogiem GnRH oraz antagonistyczne z antagonistą GnRH. 

Jak odbywa się proces stymulacji hormonalnej? 

Po zaordynowaniu przez lekarza leków w formie zastrzyków podskórnych pacjentka przechodzi przeszkolenie, by móc podawać je sobie samodzielnie w domu. Leki powinny być przyjmowane od 2 lub 3 dnia cyklu codziennie o tej samej porze. Podczas stymulacji co około 2-3 dni odbywają się wizyty i przeprowadzane jest badanie USG, aby monitorować wzrost pęcherzyków w jajnikach. Kiedy pęcherzyki osiągną odpowiednią wielkość, kobieta zaprzestaje przyjmowania leków na stymulację ich wzrostu. 

Zobacz także: Czym różni się protokół krótki od długiego podczas stymulacji hormonalnej jajników?

ETAP TRZECI – pobranie komórek jajowych

Kolejnym krokiem procedury in vitro jest pobranie komórek jajowych, czyli punkcja jajników – zabieg, który trwa zaledwie kilkanaście minut i jest przeprowadzany w krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym. 

Jak odbywa się proces pobrania komórek jajowych? 

Pacjentka oraz jej partner powinni pojawić się w klinice leczenia niepłodności około godzinę przed planowanym zabiegiem pobrania komórek jajowych. W związku z podaniem znieczulenia ogólnego tego dnia nie wolno spożywać posiłków, pić napojów ani żuć gumy przez 6 godzin przed planowanym znieczuleniem. Po przyjściu do kliniki pacjentka jest rejestrowana i kierowana do pomieszczenia, w którym może się przebrać w koszulę. Następnie udaje się do sali zabiegowej, gdzie anestezjolog przeprowadza z nią wywiad medyczny. Sam zabieg punkcji odbywa się na fotelu ginekologicznym i trwa kilkanaście minut. Podczas trwania zabiegu partner zostanie poproszony o oddanie nasienia w laboratorium seminologicznym. Po zabiegu odbywa się wizyta lekarska, podczas której lekarz poinformuje parę o liczbie pobranych komórek i zaleceniach po punkcji. 

Pobrane komórki jajowe i plemniki łączy się w warunkach laboratoryjnych. 

ETAP CZWARTY – transfer zarodków

W drugiej, trzeciej lub piątej dobie rozwoju zarodka odbywa się transfer jednego lub dwóch embrionów – ich liczba zależy od decyzji lekarza, a podejmuje ją na podstawie sytuacji medycznej pary. U młodych pacjentek (< 35 r.ż.) dopuszczalny jest transfer do jamy macicy jednego zarodka, a u pacjentek starszych  maksymalnie dwóch zarodków. Zmniejsza to ryzyko powikłań w przebiegu ciąży oraz zmniejsza ryzyko komplikacji zdrowotnych noworodków. Podczas transferu lekarz specjalnym kateterem wprowadza zarodek do jamy macicy. Kobieta dostaje dalsze zalecenia dotyczące przyjmowania leków wspierających rozwój ciąży. Po przeprowadzeniu transferu zarodków można prowadzić normalny tryb życia, powinno się jednak unikać wzmożonego wysiłku fizycznego oraz ograniczyć intensywną aktywność sportową.

ETAP PIĄTY – potwierdzenie ciąży

Etap ten obejmuje czas oczekiwania na wykonanie badania B-HCG z krwi pozwalającego stwierdzić, czy w organizmie mamy rozwija się ciąża. Badanie to należy wykonać 12 dni po wykonanym transferze. W przypadku potwierdzenia rozwoju ciąży, kontrolne badanie USG należy wykonać pięć tygodni po wykonanym transferze. 

Warto pamiętać, że choć procedura zapłodnienia pozaustrojowego ma najwyższą skuteczność w leczeniu niepłodności, nie zawsze udaje się osiągnąć wymarzony cel – ciążę przy pierwszym podejściu. Czasem potrzeba kilku prób, ogromu wiary, siły i cierpliwości. 

Bibliografia:

  1. Diagnostyka i leczenie niepłodności — rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP), Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018 tom 3, nr 3, strony 112–140
  2. Przepisy prawne dotyczące zapłodnienia pozaustrojowego obowiązujące w wybranych krajach, Kancelaria Senatu Biuro Analiz i Dokumentacji